Parlamentario Hendrik Tevreden:
ORANJESTAD (AAN): Den un aña unda Aruba ta prepara pa celebra 40 aña di Status Aparte y 50 aña di Himno y Bandera, e discusion riba Rijkswet HOFA ta mustra un contraste profundo. Na momento cu nos pueblo ta conmemora autonomia, identidad y orguyo nacional, gobierno ta presenta un ley cu hopi hende ta mira como un paso atras pa nos autonomia politico y financiero.
Parlamento a wordo by-passed
Gobierno ta presenta HOFA manera un resultado natural di un acuerdo cu Hulanda. Pero realidad ta mas preocupante: Parlamento, e organo mas halto cu ta representa e pueblo di Aruba, a keda na banda di e proceso.
Den nos systema constitucional, e proseso mester ta: prome duna espacio pa Parlamento discuti esaki, despues gobierno actua den e marco cu Parlamento ta dune. Pero den e caso aki, gobierno a compromete su mes cu Hulanda prome, y despues a bin cu Parlamento pa ratifica loke ya a wordo negosha. Esaki ta manda un señal peligroso: cu fraccion AVP y Futuro den Parlamento ta un simpel stempel pa decisionnan cu ministernan ta tuma.
Bestuurlijk akkoord no ta ley
Gobierno y hasta algun Parlamentario ta referi constantemente na e Bestuurlijk Akkoord di juni 2024 como base pa HOFA. Pero un firma di un premier – especialmente un ex-premier – no por reemplasa mandato di e pueblo.
Un acuerdo politico no ta ley, ni riba ley. Esaki propio miembronan di Eerste Kamer a splica publicamente y profesornan di ley tambe. Solamente Parlamento, como representante di pueblo, tin poder pa determina si un Rijkswet ta hustifica, necesario y aceptabel pa Aruba.
Niun acuerdo entre Gobiernonan por obliga un Parlamento pa vota “pro”.
Un nomber nobo, pero mesun presion
Na april 2024, RAft a wordo kita for di mesa. Hopi ciudadano a sinti alivio, pasobra e proyecto tabata percibi como un forma di supervision directo di Den Haag riba nos finansas.
Awor HOFA ta bin cu un nomber nobo, pero hopi di e preocupacionnan ta mescos. E discusion ta bolbe riba supervision structural di Hulanda riba politica financiero di Aruba. Dies cu awor tin como e gancho, interes mas abou. Of mihor bisa, e saco di placa.
Den un aña cu nos ta celebra nos autonomia, e pregunta fundamental ta:
Nos ta fortalece nos autonomia, of nos ta debilita esaki?
E riesgo di HOFA
Tin varios punto di preocupacion:
- Institucional: Parlamento ta wordo reduci na un rol secundario, lo cual debilita e balance di Trias Politica.
- Politico: Gobiernonan lo tin un espacio limita pa por tuma decision den e marco nobo di ley di Reino.
- Democratico: Pueblo no a wordo involucra suficiente den e discusion, mirando cu Parlamento a haya e documento despues cu e acuerdo politico ya tabata firma pa minister Eman y minister Geoffrey.
- Huridico: Un consensusrijkswet solamente por existi cu aprobacion di Parlamento. Sin e aprobacion aki, no tin consenso.
Un momento di reflexion nacional
E discusion riba HOFA ta bay mas aya di un tema tecnico di finansa o interes abou.
Den un aña di simbolismo historico, 40 aña di Status Aparte y 50 aña di Himno y Bandera, Aruba ta enfrenta un pregunta importante: con firme nos ta bay para pa proteha e autonomia cu e generacionnan prome cu nos a lucha pa logra?
Parlamento tin un responsabilidad directo cu e pueblo. E no ta responde na presion di acuerdo entre gobierno, sino na e mandato democratico di nos ciudadanonan.
‘Si un ley ta debilita rol di Parlamento y autonomia di Aruba, e respuesta mester ta un “no” firme’, Tevreden a declara.