ORANJESTAD (AAN): Dia 17 di december 2024 tabatin un encuentro literario, Autor ta topa lector – lector ta topa autor, na Biblioteca Nacional Aruba,
unda seis autor local conoci a forma un panel y a presenta un fragmento di un di nan obranan literario. A base di e fragmentonan aki tres experto den linguistica y/of literatura a dialoga cu e autornan relaciona cu nan inspiracion, structura di skirbi y concepto literario. E panel di autor a consisti di Olga Buckley, Desiree Correa, Quito Nicolaas, Wim Rutgers, Jossy Tromp y Frank Williams. E grupo di experto tabata: Joe Fortin, Joyce Pereira y Ramon Todd Dandare.
Wim Rutgers a introduci e evento cu su charla “Calidad y cantidad di literatura Arubiano na Papiamento”, mientras cu e moderador, Pamela De Coteau, specialista riba un otro tereno y gran amante di literatura y arte, a conduci e evento. Despues di e dialogonan, e publico presente tabatin oportunidad pa haci pregunta y despues pa topa e autornan y cumpra nan obra. Na e evento a asisti un cantidad di alrededor di shen persona, loke ta demostra cu na nos isla tin un interes grandi pa literatura. E organizadonan, den colaboracion cu Cas di Papiamento, ta conclui cu e evento literario, dedica na e gran escritor Frank Martinus Arion, tabata un exito rotundo y entretanto a haya diferente reaccion puntrando si por ripiti cierto actividad literario na e nivel halto aki.
A base di e evento a puntra e panelistanan kico nan ta sugeri pa hisa e cantidad di publicacion literario y e nivel di nos literatura. E organizadonan a evalua e resultado y a bin cu un lista di sugerencia y recomendacion pa e diferente instancia- y organizacionnan encarga cu literatura y idioma na Aruba. Siguientemente, por mira e lista di e sugerencia- y recomendacionnan aki:
Recomendacion/resolucion pa stimula lesamento:
Biblioteca Nacional Aruba (BNA)
- Implementa campaña pa stimula mayor pa lesa pa y cu nan yiunan.
- Amplia diversidad di coleccion y orario di apertura.
- Organiza mas actividad literario den mas categoria y, si por, cu autor, productor y fondo internacional.
- Organiza competencia di lesamento, skirbimento y declamacion.
- Honra escritor: Introduci premio literario via un of mas Comision Special.
- Inventarisa produccion literario.
- Publica regularmente tocante obra literario den e diferente medionan di comunicacion (por ehempel reseña, resumen, analisis etc.)
- Organiza debate tocante teoria y coriente literario.
- Organiza exposicion di buki y nan autor.
- Implementa proyecto pa motiva lesamento na scol.
- Organiza evento literario pa hoben y pa autor principiante, como tambe mas evento literario manera Autor ta topa lector – lector ta topa autor.
- Organiza Ban topa cu autor.
- Organiza mas evento literario durante henter aña: tayer, excursion pa archivo, charla, grupo di skirbi, autor na palabra, bishita na Unoca, pelicula (basa riba buki) di autor Latino Americano y Caribense etc.
UNOCA:
- Duna mas sosten posibel pa produccion di buki y otro obra artistico.
- Promove produccion artistico y literario, cu mas informacion tocante criterio pa sosten pa publicacion, y mas publicidad tocante tarea di UNOCA.
Departamento di Cultura Aruba (DCA):
- Organiza competencia di lesamento, skirbimento y declamacion.
- Honra escritor: Introduci premio literario via un of mas Comision Special.
(Directiva di) Scol:
- Pone enfasis riba literatura (actualisa) den curiculo.
- Organiza competencia di lesamento, skirbimento y declamacion.
- Organiza Ban topa cu autor.
- Organiza exposicion di buki y nan autor.
Departamento di Enseñansa Aruba (DEA):
- Honra escritor: Introduci premio literario via un of mas Comision Special.
- Inventarisa produccion literario.
- Implementa proyecto pa motiva lesamento na scol.
Instituto Pedagogico Arubano (IPA):
- Desaroya un bon programa di siñamento y aplicacion di didactica di lesamento y skirbimento.
- Implementa proyecto pa motiva lesamento na scol.
- Organiza mas evento literario durante henter aña: tayer, excursion pa archivo, charla, grupo di skirbi, autor na palabra, bishita na Unoca, pelicula (basa riba buki) di autor Latino Americano y Caribense etc.
Fundacion Lanta Papiamento (FLP):
- Promove produccion y traduccion di obra literario na Papiamento.
- Publica regularmente tocante obra literario den e diferente medionan di comunicacion (por ehempel reseña, resumen, analisis etc.)
- Organiza debate tocante teoria y coriente literario.
- Implementa proyecto pa motiva lesamento na scol.
- Organiza evento literario pa hoben y pa autor principiante, como tambe mas evento literario manera Autor ta topa lector – lector ta topa autor.
- Organiza Ban topa cu autor.
- Organiza mas evento literario durante henter aña: tayer, excursion pa archivo, charla, grupo di skirbi, autor na palabra, bishita na Unoca, pelicula (basa riba buki) di autor Latino Americano y Caribense etc.
Fundacion Corector di Papiamento (FCP):
- Promove produccion y traduccion di obra literario na Papiamento.
- Implementa proyecto pa motiva lesamento na scol.
- Organiza mas evento literario durante henter aña: tayer, excursion pa archivo, charla, grupo di skirbi, autor na palabra, bishita na Unoca, pelicula (basa riba buki) di autor Latino Americano y Caribense etc.
Prensa / Revista (literario):
- Publica mas informacion tocante nos escritornan y nan obra.
- Publica mas informacion tocante teoria y coriente literario y organiza debate al respecto.
- Publica regularmente tocante obra literario (por ehempel reseña, resumen, analisis etc.)
- Busca mas envolvemento di Prensa den promocion di literatura y autor Arubiano y, si ta posibel, di literatura y autor en general.
Specialista literario / (Asociacion di) Autor:
- Organiza debate tocante teoria y coriente literario.
- Organiza evento literario manera Autor ta topa lector – lector ta topa autor.
- Organiza mas evento literario durante henter aña: tayer, excursion pa archivo, charla, grupo di skirbi, autor na palabra, bishita na Unoca, pelicula (basa riba buki) di autor Latino Americano y Caribense etc.
Organizado di Curso of Tayer di Idioma, Literatura, Skirbimento etc:
- Organiza evento literario pa hoben y pa autor principiante, como tambe evento literario manera Autor ta topa lector – lector ta topa autor.
- En general, e diferente instancia- y organizacionnan menciona mester organiza curso y tayer di idioma (lesamento y skirbimento) y literatura.
Organizado di e evento literario di 17-12-2024:
- Reduci e cantidad di panelista pa asina por bay mas profundo den e materia.
- Duna e autornan mas tempo pa nan por presenta miho y pa e publico por haci mas pregunta; den e actividad menciona tur cos a bay demasiado lihe.
- Organiza mas evento literario durante henter aña: tayer, excursion pa archivo, charla, grupo di skirbi, autor na palabra, bishita na Unoca, pelicula (basa riba buki) di autor Latino Americano y Caribense etc.
Manera por ripara, tin diferente sugerencia y recomendacion cu por realisa tanto den forma individual como den forma colectivo, esta trahando den grupo di trabao conforma pa e diferente instancia- y organizacionnan, cu lo ta ideal pa por yega na logronan grandi relaciona cu nos literatura: lesamento y skirbimento, y desaroyo di idioma en general. Pa por yega na concretisa diferente di e aspectonan cu ta bin padilanti den e informacion aki, tambe mester un trabao conhunto pa e siguiente puntonan:
- Inventarisacion di obstaculo cu autor ta topa durante skirbimento.
- Inventarisacion di instancia y persona cu ta dispuesto pa yuda autor den produccion di obra literario.
- Organizacion di un team di specialista pa inventarisa problema y bin cu un plan di ehecucion.
- Organizacion di un grupo di tutor pa guia e escritornan nobo (hoben y adulto).
- Organizacion di un grupo di persona cu ta yuda mehora calidad di literatura.
- Implementacion di un sistema di mas intercambio di idea bou di e autornan.
- Cooperacion di linguista y/of docente pa mehora conocemento di idioma di autor.
- Disposicion di material di estudio di Papiamento pa autor por conoce idioma miho.
- Conscientisacion di e hecho cu skirbimento di literatura ta un proceso complica.
- Lantamento di un organizacion literario cu un directiva.
- Lantamento di grupo di skirbimento cu ta yega na publicacion.
- Iniciacion di colaboracion cu organizacion di Poeta di Patria y revision di criterio.
Conclusion di e expertonan den linguistica y/of literatura:
- Ta papia di lesamento relaciona cu un bon dominio di idioma so, pero esaki no ta e unico efecto. Lesa obra literario ta bon pa bo formacion intelectual, unda bo ta siña criticamente con pa interpreta texto. Tambe bo ta siña aspecto naratologico di e manera cu un texto ta organiza/structura. Bo ta siña manera pa interpreta, analisa y (re)produci materia, entre otro, filosofico, psicologico, sociologico y artistico. Tambe e ta amplia bo bista y pensamento di tal manera cu bo por defende bo mes den diferente aspecto di e discurso (argumento, descripcion, exposicion y naracion den un obra).
- Ta bisa cu den educacion tin menos enfoke riba literatura, pero e problema mas grandi ta cu e educacion profesional (di maestro) na Aruba no tin un nivel maximo, pues si e educador no tin e conocemento, e no por pasa esaki pa su alumnonan. Fuera di esey, e interes propio cu e docente mester tin pa e materia en cuestion ta di gran importancia. Si un docente mester duna les di lesamento y e mes no tin interes den ni amor pa lesamento, dificilmente e por traspasa pa su alumnonan interes den lesamento y inculca den nan amor pa lesamento.
- Tin hopi sugerencia con pa organiza actividad literario y grupo pa stimula tanto lesamento como skirbimento di literatura, pero mester realisa cu esakinan ta tareanan cu solamente ta posibel pa un organizacion profesional cu tin moda (tempo y placa) pa por efectua esakinan debidamente. Tin diferente sector cu, supuestamente, mester dedica nan mes (mas) na esaki, por ehempel Gobierno (Departamento di Cultura), e sistema di enseñansa (Departamento di Enseñansa), Biblioteca Nacional Aruba (Caribiana), Cas Editorial, Libreria etc. Loke e diferente gruponan y instancianan (conhuntamente) por haci ta: trata di yega na formulacion di un plan di recomendacion pa e instancianan concerni (mes) y purba organiza evento literario riba un nivel halto pa un publico varia. Importante ta cu mester uni forsa y traha hunto na bienestar di hoben y adulto respecto lesamento, skirbimento y conocemento di nos lenga.
{gallery}Relato di e encuentro literario Autor ta topa lector Lector ta topa autor{/gallery}