Parlamentario Shailiny Tromp-Lee:
- Conclusion di e evaluacion di e onderlinge regeling Landspakket
ORANJESTAD (AAN): E delegacion parlamentario di Aruba, den cual Parlamentario Shailiny Tromp-Lee (MEP) ta participando activamente, a yega Hulanda pa reuni entre otro den e reunion crucial di Tripartier cu coleganan di Corsou y St. Maarten, prome cu e inicio di e Interparlementair Koninkrijksoverleg (IPKO).
E agenda pa e dianan aki ta bin carga cu temanan di peso huridico y structural pa e islanan.
Un di e puntonan principal riba mesa ta e Geschillenregeling (Regla di Disputa), un ley cu a rekeri añanan di negociacion. Despues cu e Conseho di Ministronan di Reino (Rijksministerraad) a aproba e proposicion dine islanan y a ricibi e conseho formal di Raad van State di Hulanda, e focus aworaki ta pa stipula con e islanan lo duna follow-up na e proposicion di cambionan presenta pa Corsou.
Ademas, un punto central di atencion durante Tripartiet ta e evaluacion independiente cu atuma lugar di e Onderlinge Regeling (e reformanan den e Landspakket).
E Areglo Mutuo di Colaboracion pa Reforma a drenta na vigor na april 2023 entre Hulanda, Aruba, Corsou y Sint Maarten. E a nase for di e crisis di COVID-19 na 2020, caminda e paisnan Caribense a pidi sosten di likides (fianza) na Hulanda. Como condicion pa e sosten aki, a stipula reformanan structural den e asina yama Landspakketten (Paketenan pa Pais).
Inicialmente, Hulanda tabata kier a regla e colaboracion aki via un Ley di Reino structural y un organo central yama COHO. Sinembargo, Conseho di Estado y e parlamentonan a duna critica fuerte riba e propuesta aki pasobra e tabata afecta e autonomia di e paisnan. Pa e motibo ey, a dicidi di cambia esaki pa un Areglo Mutuo (basa riba articulo 38, prome miembro di e Statuut), caminda e propiedad (ownership) di e reformanan ta keda explicitamente den man di e Paisnan mes.
E evaluacion aki (realisa na 2026 pa un comision independiente y e agencia AEF) lo keda discuti y cada isla tin cu dicidi si nan lo continua, adapta of para e areglo aki ora e vence na april 2027.
Tromp-Lee a señala cu e raport di evaluacion ta subraya tres reto grandi:
(*) Ambicion halto: E reformanan structural acorda tabata hopi ambicioso, specialmente cu nan mester a tuma lugar simultaniamente y riba diferente terenonan clave manera finanzas, impuesto, enseñansa y cuido di salud. No tabatin un miho seleccion di prioridad ni tampoco a midi si e paisnan tabatin e capacidad structural pa carga asina hopi cambio structural na mes un momento.
(*) Scarsedad di recurso humano falta di fondo y tempo: Tin un falta structural di capital humano debidamente capacita, manera huristanan di legislacion (wetgevingsjuristen), y tambe di fondo y “tempo” locual ta duna tardansa na e implementacion. Mucho reforma tin cu tuma lugar simultaniamente. Y practica a demostra cu mester tene cuenta cu e limitacion y retonan riba nos isla.
Pa e rason aki, e conseho principal di e comision di evaluacion cu ta riba mesa ta pa extende e areglo pa dos aña mas, selectando unicamente e reformanan di prioridad halto.