“Sin leynan ambiental moderno y ehecutabel, nos por echt cuminsa acepta cu ta bisa ayo na nos rifnan”

“Sin leynan ambiental moderno y ehecutabel, nos por echt cuminsa acepta cu ta bisa ayo na nos rifnan”

Segun ecologo y activista Oriana Wouters:

ORANJESTAD (AAN):  Aruba mester fortalece urgentemente su maneho marino y legislacion ambiental si kier proteha su ecosistema pa futuro generacionnan. Esaki ta e mensahe principal di ecologo y activista Oriana Wouters, kende durante un entrevista cu DIARIO a expresa preocupacion profundo tocante e estado actual di nos rifnan y lama. 

Segun Wouters, tanto gobierno como comunidad ta ser informa cu tin hermentnan disponibel pa maneha e lama miho. “Nos tin un ROP riba tera, bo por crea un pa lama tambe,” el a a indica, referiendo na e necesidad di desaroya planificacion structural specifico pa e espacio marino. 

Un di e metanan cu ta existi pa Aruba ta e creacion di un parke marino rond di e isla. Sin embargo, Wouters ta enfatisa cu un parke marino so no ta suficiente sin supervision efectivo. “Aworaki nos tin un parke marino, pero no tin hopi supervision riba loke ta pasa aden. Kisas mester fortalece e ekipo cu ta encarga di esey pa por controla actividadnan manera watersports cu ta hancra of mara boto rond di coralnan.” 

El a a menciona Mangel Halto como un ehempel concreto di deterioracion ambiental. “Mi ta di Mangel Halto y mi sa con e calidad ambiental di e area a bay atras durante e añanan.” 

Wouters tambe ta destaca e importancia di implementa loke ta conoci como Marine Spatial Planning, un sistema cu por yuda organisa y supervisa miho e actividadnan den e lama. Ademas, el a apunta cu contaminacion cu ta origina riba tera ta afecta directamente e ecosistema marino. Segun e, awa di yobida cu ta core riba asfalt y cement ta hiba contaminantenan directamente pa lama. 

Otro preocupacion importante ta e descarga di nutrientenan y brine na costa. Brine ta e awa hopi salo cu ta resulta di e proceso di destilacion di awa. Segun Wouters, sin leynan ambiental moderno y ehecutabel, ta dificil pa exigi miho proteccion ambiental.

“Nos tin un Milieu Wet Beheer desde 2012 y un Waterwet desde 2017, pero nan ta sigui den concepto. Sin e hermentnan legal ey, nos no por exigi cu gobierno, hotelnan of companianan pa reduci nan impacto riba lama,” el a splica. 

Segun e ecologo, diferente estudio y observacionnan den campo ya ta mustra señalnan alarmante. “Nos ta mira menos pisca, menos sorto y rifnan cu ta bayendo atras. Nos por echt cuminsa acepta cu ta bisa ayo na nos rifnan.”

Aunque organisacionnan manera ScubbleBubbles Foundation y Aruba Conservation Foundation ta trahando pa restaura coralnan, Wouters ta bisa cu e esfuersonan lo keda limita si comunidad y gobierno no tuma accion mas amplio.  

“Si comunidad of gobierno no haci uzo di e metodo, e ora ey nos no por keda duna e informacion tur aña, sino nos kier empodera e comunidad pa e tuma su iniciativa. E ta e lider di unda nos ta bay. Pero si e comunidad no ta acepta, ta te aki 10 aña kisas nos lo haci un analisis di ultimo 10 aña y nos por wak kico a pasa den e ultimo 10 aña’ Oriana Wouters a termina enfatisando.